Przejdź do treści Ładowanie

Spend 350 zł to get FREE shipping!

fine motor skills

Zabawa strukturyzowana a zabawa swobodna: dlaczego dzieci potrzebują obu tych form

Louise
children playing with rice in PlayTRAY

Louise @inspiremyplay

Członkini zespołu @InspireMyPlay. Specjalistka od zabaw sensorycznych i mama dwóch chłopców.


Jako mama dwóch pełnych energii chłopców, po niemal dekadzie spędzonej na zabawach sensorycznych i prowadzeniu grup dla najmłodszych, nauczyłam się czegoś ważnego o zabawie:

Czasami to, co uważamy za zabawę swobodną, wcale nią nie jest. To po prostu aktywność kierowana przez dorosłego, przebrana w zabawny kostium według naszego własnego pomysłu.

Ten blog nie jest jednak o „dobrej” i „złej” zabawie – chodzi w nim o zrozumienie różnych korzyści płynących z zabawy zorganizowanej i swobodnej, tego, co je łączy, a co odróżnia.

Na stronie Inspire My Play znajdziesz wszystko po trochu — od PlayTRAY wypełnionego dowolnymi dostępnymi materiałami, wraz z zestawem ciekawych narzędzi, które pozwalają dziecku swobodnie puścić wodze wyobraźni i odkrywać (gdzie liczy się tylko sam proces), po piękne, wcześniej przygotowane prace plastyczne z konkretnym pomysłem na efekt końcowy.

Oba rodzaje zabawy są ważne.

Oba przynoszą wspaniałe korzyści.

I oba powinny znaleźć miejsce w każdym dziecięcym dniu.

Sztuka polega na zrozumieniu różnicy, ponieważ możliwości, jakie oferują dzieciom, nie są takie same.


Czym jest zabawa zorganizowana?

Zabawy zorganizowane to te, które my, dorośli, planujemy z myślą o konkretnym celu. Jestem pewna, że większość osób czytających ten blog od razu je rozpozna:

  • Starannie wykonana praca plastyczna, w której niedźwiedź polarny powinien wyglądać mniej więcej jak obrazek lub gotowy przykład, umieszczony na widoku jako inspiracja albo wzór do skopiowania
  • PlayTRAY przygotowany z zadaniami do wykonania krok po kroku, na przykład: „Włóż pompony do doniczek w odpowiednich kolorach”.

  • Książeczki z zadaniami lub pierwsze karty pracy, takie jak karty do dopasowywania liter lub poszukiwanie skarbów w naturze (robiliśmy to już wiele razy w pobliskim lesie i nadal nam się nie znudziło!)
  • Zestaw LEGO®, w którym chodzi o wykonywanie instrukcji
  • Organizowane zajęcia dla dzieci w przedszkolu, między którymi dzieci przechodzą w ciągu dnia

Te aktywności są niezwykle wartościowe. Zabawa zorganizowana może pomóc dzieciom:

  • Nauczyć się nowych umiejętności  
  • Radzić sobie z frustracją i ćwiczyć wytrwałość  
  • Wykonywać proste polecenia odpowiednie do etapu rozwoju dziecka  
  • Odczuwać dumę z osiągnięcia konkretnego celu  
  • Pomagać opiekunom i edukatorom zrozumieć rozwój dziecka i wspierać go

Warto pamiętać, że pomysł, przebieg, a często nawet rezultat zostały już określone przez nas. Dziecko wkracza w aktywność, która ostatecznie jest kierowana przez dorosłego.

Czym więc jest zabawa swobodna?

Dla mnie zabawa swobodna to celebracja wrodzonej potrzeby dzieci do odkrywania, eksperymentowania, a czasem nawet wskakiwania prosto do PlayTRAY i stawania się jednością z ryżem.

To właśnie tutaj zabawa swobodna pokazuje, co potrafi.

Podczas zabawy swobodnej dziecko decyduje, jak wykorzystać przedmioty, w jakim kierunku potoczy się zabawa i co oznacza jej „rezultat” — jeśli w ogóle jakiś dostrzegamy, patrząc dorosłym okiem.

  • Maluch bez końca przelewa wodę z jednego naczynia do drugiego, zamiast myć zabawkowe zwierzątko, o którym myśleliście, a wy pozwalacie mu swobodnie decydować o przebiegu zabawy.
  • Przedszkolak zamienia wasz PlayTRAY w piekarnię na niby, mimo że nie ma w pobliżu żadnych akcesoriów do zabawy w piekarnię.
  • Niemowlę bierze do buzi skarby z koszyka, uderza nimi o siebie i przekłada je z miejsca na miejsce, z czystej ciekawości sensorycznej, bez przerywania ani podpowiadania — dorosły po prostu reaguje, zamiast kierować zabawą. 

Często wygląda na bałagan.    

W połowie zabawy może zmienić się jej kierunek… albo nawet trzy razy w ciągu dziesięciu minut.  

Może też wyglądać na to, że „niewiele się dzieje”.  

A tak naprawdę dzieje się wszystko.

Kiedy dzieci same kierują swoją zabawą swobodną, dzieje się coś magicznego — coś, czego nie możemy nauczyć ich bezpośrednio. Rozwijają:

  • Umiejętność rozwiązywania problemów („To nie pasuje. Czego jeszcze mogę spróbować?”)  
  • Kreatywność i elastyczne myślenie — improwizowanie, wymyślanie i tworzenie.   
  • Komunikację i język, opowiadając o swoich pomysłach.  
  • Wiarę we własny sposób myślenia.  
  • Zaufanie do siebie i samodzielność, gdy decydują, co zrobić dalej, bez wskazówek ani ingerencji dorosłych.

Dlaczego dorosłym zabawa swobodna może sprawiać trudność  

Zabawa swobodna jest dla nas często najtrudniejsza, bo jeśli dobrze ją prowadzimy, to:

  • Nie poganiamy dzieci podczas wykonywania zadania.  
  • Nie narzucamy konkretnego efektu.  
  • Nie „poprawiamy” ich dzieł, by odpowiadały naszej wizji. 

Zamiast tego: 

  • Zwolnijmy tempo.  
  • Nieco poluzujmy zasady (jednocześnie jasno określając granice dotyczące bałaganu i zachowania).  
  • Stwórzmy otoczenie, które zachęca do odkrywania, ciekawości i zachwytu… a potem się wycofajmy, włączając się tylko wtedy, gdy dzieci nas o to poproszą.  

Bo kiedy dzieciom ufa się na tyle, by mogły podążać za własnymi pomysłami, dzieje się coś niesamowitego:  

Nie tylko się uczą. 

Stają się uczniami.

Ciekawymi świata. 

Pewnymi siebie. 

Pełnymi możliwości. 

Z radością pochłoniętymi własnymi odkryciami. 


Co więc jest lepsze? Zabawa kierowana czy swobodna? 

Szczera odpowiedź brzmi: żadna z nich nie jest sama w sobie lepsza.

Zabawa kierowana daje dzieciom możliwość ćwiczenia umiejętności w bezpiecznych ramach. Zabawa swobodna daje im swobodę rozwijania umiejętności, eksperymentowania i odkrywania.  

Potrzebują obu.  

Jak łączyć zabawę kierowaną i swobodną w domu – praktyczne wskazówki 

Oto kilka prostych pomysłów: 

Zaproponuj zabawę kierowaną… która może przerodzić się w swobodną 

  • Przygotuj tacę PlayTRAY z narzędziami do nabierania i przelewania oraz bazą, na przykład z soczewicy, płatków owsianych lub czegokolwiek, co jest odpowiednie i bezpieczne dla Twojego dziecka. Możesz zaszaleć albo postawić na prostotę, barwiąc ciecierzycę lub używając zwykłych płatków owsianych – wybierz to, co sprawia Ci radość – ale gdy wszystko będzie gotowe, musisz być przygotowana na to, by delikatnie oddać dziecku inicjatywę!
  • Pokaż dziecku, jak przesypywać zawartość z jednego naczynia do drugiego.
  • Potem się wycofaj i pozwól dziecku działać po swojemu. Jeśli powstanie udawana zupa? Wspaniale! Jeśli zabawa pozostanie bez konkretnego tematu, a dziecko pochłoną ruchy nabierania i przelewania, to również wspaniale.  

Zaproponuj swobodną zabawę… z delikatną strukturą w pobliżu 

  • Przygotuj luźne elementy, masę plastyczną i kilka wydrukowanych propozycji zabaw.   
  • Możesz raz pokazać, jak wałkować lub wycinać, a potem się wycofać i zapewnić dziecku pełną swobodę. 
  • Możesz też bawić się obok, trzymając się własnego planu i realizując wydrukowane propozycje, a dziecku pozwolić zdecydować, czy chce robić to samo, czy zająć się czymś innym.   
  • Dzieci często same tworzą własne zasady, dlatego na początku zapewnij im przestrzeń do działania i zobacz, jak sobie poradzą.  

Łącz oba rodzaje zabawy podczas kilku sesji 

  • Pewnego dnia: tematyczna taca PlayTRAY z prostym zadaniem (np. uratowanie zwierzątek z „lodu”).
  • Innego dnia: całkowicie swobodna zabawa z tacą PlayTRAY, bez żadnych instrukcji. 

Równowaga jest celem. 

Serce wszystkiego 

Wspólna zabawa powinna być radosna — dla dzieci i dla nas.

Kiedy rozumiemy różnicę między zorganizowaną a otwartą zabawą, możemy z pewnością wykorzystywać obie formy. Przestajemy martwić się o to, czy „robimy wystarczająco dużo”, i zaczynamy zauważać, co dzieje się przed nami.

Ponieważ czy już podążają za nami, czy biorą stery we własne ręce, dzieci zawsze się uczą.  

I to jest prawdziwa magia zabawy! 

Popularne wyszukiwanie